آیا در صورت شکست در پرونده، حقالوکاله عودت داده میشود؟
آیا در صورت شکست در پرونده، حقالوکاله عودت داده میشود؟ (جواب رک و راست)
- داستان رضا و پولی که دود شد و به هوا رفت
- بیا رو راست باشیم: تعهد به وسیله یا تعهد به نتیجه؟
- چه زمانی میتوانیم یقه وکیل را بگیریم و پولمان را پس بگیریم؟
- وکیل تضمینی؛ یک دروغ شاخدار یا واقعیتی پنهان؟
- چطور به وکیل پول بدهیم که بعدا نسوزیم؟ (تکنیک پرداخت مرحلهای)
- شکایت از وکیل؛ مسیر دادسرای انتظامی
- خب، حالا چطور یک وکیل درستوحسابی پیدا کنیم؟
- جدول مقایسه: وکیل حرفهای در برابر وکیلنما
- سوالاتی که شاید هنوز ته ذهنتان مانده باشد
داستان رضا و پولی که دود شد و به هوا رفت
راستش را بخواهی، هر وقت کسی این سوال را از من میپرسد، یاد رضا میافتم. رضا یکی از دوستان قدیمیام بود که سر یک پرونده ملکی حسابی گیر افتاده بود. طرف مقابلش با یک قولنامه دستنویس آمده بود و ادعای مالکیت زمین پدری رضا را داشت. رضا هم از ترس، رفت سراغ یک وکیل. ماشینش را فروخت، کلی پول نقد جور کرد و داد به وکیل تا پرونده را برایش در بیاورد.
یک سال و نیم رفتند و آمدند. تهش چه شد؟ قاضی رای را به نفع طرف مقابل داد. رضا مانده بود و یک زمین از دست رفته و جیبهای خالی.
یادم است یک روز با چشمهای قرمز و صدای لرزان زنگ زد و گفت: «میخوام برم دفترش همهچیز را به هم بریزم. پولم را باید پس بدهد! مگه قرار نبود برنده بشیم؟» خب، ببین... درک این وضعیت خیلی سخت است. آدم احساس میکند هم زمین را باخته، هم پولش را ریخته دور. اما آیا واقعاً از نظر قانونی حق با رضا بود؟ آیا وکیل باید پول را برمیگرداند؟
جواب کوتاه این است: نه، در حالت عادی وکیل پولی پس نمیدهد. اما... و این «اما» خیلی مهم است؛ همیشه هم اینطور نیست که وکیل پول را بگیرد و برود حاجی حاجی مکه! استثناهایی وجود دارد که اگر بدانی، کلاه سرت نمیرود.
بیا رو راست باشیم: تعهد به وسیله یا تعهد به نتیجه؟
ببینید، یکی از بزرگترین سوءتفاهمهایی که ما ایرانیها با وکلای دادگستری داریم، دقیقاً همینجاست. ما فکر میکنیم وقتی به یک وکیل پول میدهیم، داریم یک «محصول» میخریم. مثلاً انگار رفتهایم مغازه و گفتهایم «آقا یک عدد رای قطعی دادگاه به نفع من بده!»
واقعیت این است که در دنیای حقوق، تعهد وکیل از نوع «تعهد به وسیله» است، نه «تعهد به نتیجه». یعنی چه؟ بگذار با یک مثال پزشکی برایت بگویم.
فرض کن خدای نکرده یک نفر سرطان دارد و میرود پیش بهترین جراح کشور. جراح ۵۰۰ میلیون تومان دستمزد میگیرد و عمل را انجام میدهد. تمام تخصصش را به کار میگیرد، از بهترین تجهیزات استفاده میکند، اما متأسفانه بیمار چند ماه بعد فوت میکند. آیا خانواده بیمار میتوانند بروند بگویند آقای دکتر، چون مریض ما خوب نشد پولی که گرفتی را پس بده؟ قطعا نه! دکتر تعهد داده بود که تمام تلاشش را بکند (تعهد به وسیله)، اما زنده ماندن بیمار (نتیجه) دست او نبود.
کار وکیل هم دقیقاً، دقیقاً همین است. وکیل به شما قول میدهد که لایحه خوب بنویسد، در جلسات دادگاه حاضر شود، به موقع اعتراض کند و از تمام دانش حقوقیاش برای دفاع از شما استفاده کند. اما کسی که در نهایت چکش را میکوبد و رای میدهد، قاضی است! وکیل نمیتواند مغز قاضی را کنترل کند یا قانون را به نفع شما تغییر دهد.
به نظرم خیلی غیرمنطقی است اگر انتظار داشته باشیم وکیل مسئول سلیقه قضایی یک قاضی باشد. پس اگر وکیل کارش را درست انجام داده ولی پرونده را باختهاید، حقالوکاله عودت داده نمیشود.
چه زمانی میتوانیم یقه وکیل را بگیریم و پولمان را پس بگیریم؟
خب، حالا فکر نکنید وکلا هر کاری دلشان خواست میتوانند بکنند و ما هم دستمان به جایی بند نیست. نه! اتفاقاً قانون در مورد تخلفات وکلا خیلی سفت و سخت است. اگر شکست در پرونده به خاطر کمکاری، تقصیر یا سوءنیت وکیل باشد، ماجرا کاملاً فرق میکند.
در چه شرایطی حق استرداد حقالوکاله را داریم؟
۱. وکیل اصلا در جلسه دادگاه شرکت نکرده است!
باورتان میشود؟ گاهی اوقات... گاهی اوقات بعضی وکلا آنقدر پرونده قبول میکنند که یادشان میرود به دادگاه بروند. اگر وکیل شما بدون عذر موجه قانونی در جلسه رسیدگی حاضر نشود و لایحه هم ندهد و همین باعث شود پرونده را ببازید، او صد در صد مقصر است. در این حالت نه تنها باید پولتان را پس بدهد، بلکه میتوانید برای خسارتی که به شما زده هم از او شکایت کنید.
۲. مهلتهای قانونی را هوا کرده باشد
در حقوق، زمان یعنی همهچیز. مثلاً برای تجدیدنظرخواهی ۲۰ روز وقت دارید. اگر روز بیست و یکم اعتراض کنید، قاضی اصلاً پرونده را نمیخواند و رد میکند. حالا فرض کنید وکیل شما یادش رفته سر موقع اعتراض بزند و حق شما ضایع شده. اینجا دیگر بحث سلیقه قاضی نیست؛ بحث بیمسئولیتی وکیل است. در این شرایط شما حق دارید حقالوکاله را پس بگیرید.
۳. استعفای بیموقع وکیل
اگر وکیل در وسط پرونده، در یک زمان حساس (مثلاً دو روز مانده به دادگاه نهایی) بدون دلیل موجه استعفا بدهد و دست شما را در پوست گردو بگذارد، باید بخشی یا تمام حقالوکاله را متناسب با کاری که نکرده پس بدهد.
۴. توافقات خاص در قرارداد وکالت
راستش خیلی از مردم این را نمیدانند، اما شما میتوانید در قرارداد خصوصی که با وکیل میبندید، شرط کنید که پرداخت بخش آخر حقالوکاله منوط به پیروزی در پرونده است. (البته وکلای حرفهای زیر بار این شرط نمیروند، اما بین مردم و برخی وکلا رایج است). اگر چنین شرط مکتوبی دارید و باختید، طبیعتاً پولی که برای «مرحله پیروزی» در نظر گرفته شده بود را نباید پرداخت کنید.
وکیل تضمینی؛ یک دروغ شاخدار یا واقعیتی پنهان؟
احتمالاً شما هم تراکتها یا پستهای اینستاگرامی را دیدهاید که با فونت درشت نوشتهاند: «وکالت تضمینی! در صورت عدم موفقیت، وجه مسترد میگردد!»
ببین، به عنوان کسی که سالهاست در این حوزه فعالیت دارم و با وکلای زیادی سر و کله زدهام، بگذار یک راز بزرگ را به تو بگویم: وکیل تضمینی یک دروغ محض است.
طبق مقررات کانون وکلای دادگستری، تضمین نتیجه پرونده توسط وکیل تخلف انتظامی محسوب میشود. چرا؟ چون همانطور که گفتم، وکیل تصمیمگیرنده نیست. پس چطور بعضیها تضمین میدهند؟
دو حالت دارد: یا طرف اصلاً وکیل نیست و یک کارچاقکن است که میخواهد پول شما را بالا بکشد؛ یا وکیلی است که از نظر اخلاقی روی لبه تیغ راه میرود. آنها معمولاً پروندههایی را تضمین میکنند که ۱۰۰ درصد مطمئن هستند برنده میشود (مثل مطالبه سفتهای که هیچ ایرادی ندارد). اما اگر همان پرونده به مشکل بخورد، هزار و یک بهانه میآورند که پولتان را پس ندهند. «قاضی عوض شد»، «قانون جدید آمد»، «مدارکت ناقص بود» و...
پس اگر کسی به شما گفت «تضمینی کار میکنم و اگر باختیم پولت را پس میدهم»، لطفاً کفشهایتان را بپوشید و از دفترش فرار کنید!
اگر واقعاً دنبال یک وکیل کاربلد و صادق در شهر خودتان میگردید که نیاز به این دروغها نداشته باشد، پیشنهاد میکنم به سامانه بهترین وکیل شهر سر بزنید. آنجا میتوانید وکلای متخصص را بر اساس شهر و تخصصشان پیدا کنید و خیالتان راحت باشد که با افراد حرفهای طرف هستید.
چطور به وکیل پول بدهیم که بعدا نسوزیم؟ (تکنیک پرداخت مرحلهای)
خب، حالا که فهمیدیم در صورت باخت، پولمان معمولاً برنمیگردد، چاره چیست؟ چطور ریسک را کم کنیم؟
بهترین کار این است که حقالوکاله را مرحلهای (اقساطی) پرداخت کنید. هیچ قانونی نگفته که شما باید روز اول تمام پول را در جیب وکیل بگذارید. شما میتوانید قرارداد را اینطور تنظیم کنید:
- ۳۰ درصد در زمان امضای قرارداد و مطالعه پرونده.
- ۳۰ درصد پس از صدور رای دادگاه بدوی (دادگاه اول).
- ۴۰ درصد پس از صدور رای قطعی در دادگاه تجدیدنظر.
اینطوری، اگر خدای نکرده در مرحله اول متوجه شدید وکیل کارایی لازم را ندارد یا پرونده کلاً مسیر اشتباهی میرود، میتوانید او را عزل کنید و حداقل کل پولتان را از دست ندادهاید. این روش به وکیل هم انگیزه میدهد که پرونده را تا آخر با انرژی پیگیری کند. باور کنید، وکیلی که تمام پولش را پیشاپیش گرفته، شاید (فقط شاید) انگیزه روز اول را برای دویدن در راهروهای دادگاه نداشته باشد.
شکایت از وکیل؛ مسیر دادسرای انتظامی
اگر پرونده را باختید و مطمئن هستید که دلیل باخت، سوءرفتار، کمکاری یا خیانت وکیل بوده است، نباید دست روی دست بگذارید. کانون وکلای دادگستری (و همچنین مرکز وکلای قوه قضاییه) بخشی دارند به نام دادسرای انتظامی وکلا.
شما میتوانید با در دست داشتن مدارک (مثل رای دادگاه که نشان میدهد وکیل لایحه نداده، یا پرینت پیامکها) به این دادسرا مراجعه کنید و از وکیل شکایت کنید. اگر تخلف وکیل ثابت شود، هم پروانه وکالتش به خطر میافتد (از توبیخ تا ابطال پروانه) و هم شما میتوانید با آن رای انتظامی، به دادگاه حقوقی بروید و پول حقالوکاله و حتی خسارتهایتان را پس بگیرید.
البته، باز هم تاکید میکنم، صرفِ «باختن در پرونده» دلیل موجهی برای شکایت نیست. باید ثابت کنید که او وظایف قانونیاش را انجام نداده است.
خب، حالا چطور یک وکیل درستوحسابی پیدا کنیم؟
ببین دوست من، تمام این مشکلات از آنجا شروع میشود که ما در انتخاب وکیل دقت نمیکنیم. وکیل گرفتن مثل ازدواج کردن است! اگر انتخاب اولت درست باشد، تا آخر مسیر با آرامش میروی. اگر اشتباه کنی، هر روزت عذاب است.
به جای اینکه دنبال وکلای تضمینی باشید، دنبال وکلای متخصص باشید. وکیلی که پرونده طلاق میگیرد، نباید لزوما پرونده چک و سفته یا قتل هم بگیرد. تخصص در دنیای حقوق حرف اول را میزند.
اگر نمیدانید چطور وکیل متخصص پیدا کنید، خبر خوب این است که در پلتفرم بهترین وکیل شهر، این کار برای شما راحت شده است. ما در این سایت، وکلای هر شهر را بر اساس حوزه تخصصیشان (خانواده، کیفری، ملکی، تجاری) دستهبندی کردهایم تا دقیقاً کسی را پیدا کنید که درد شما را میشناسد.
جدول مقایسه: وکیل حرفهای در برابر وکیلنما
برای اینکه دفعه بعد که روبهروی یک وکیل نشستید بتوانید سره را از ناسره تشخیص دهید، این جدول را در ذهنتان داشته باشید:
| ویژگی | وکیل حرفهای و صادق | وکیلنمای کاسب |
|---|---|---|
| تضمین نتیجه | هیچگاه قول صد در صد نمیدهد. فقط قول تلاش مضاعف میدهد. | به راحتی میگوید «۱۰۰ درصد برندهایم، خیالت راحت!» |
| بررسی پرونده | بدون خواندن دقیق مدارک، قرارداد امضا نمیکند. | مدارک را ندیده، مبلغ حقالوکاله را اعلام میکند. |
| توضیح روند | احتمال باخت و ریسکهای پرونده را صادقانه به شما میگوید. | فقط از پیروزی و موفقیت حرف میزند و شما را در توهم نگه میدارد. |
| قرارداد مالی | قرارداد شفاف، مکتوب و معمولاً مرحلهای تنظیم میکند. | اصرار دارد تمام پول یا بخش عمده آن را نقد و بدون رسید بگیرد. |
در نهایت، یادتان باشد که آگاهی حقوقی بهترین سلاح شماست. قبل از امضای هر برگهای، دقیقاً بپرسید که تعهدات وکیل چیست و در چه صورت قرارداد فسخ میشود. اگر هم در انتخاب وکیل شک دارید، حتما به وبسایت معرفی بهترین وکلای ایران سر بزنید تا با چشمی باز انتخاب کنید.
سوالاتی که شاید هنوز ته ذهنتان مانده باشد
- اگر وکیل در اواسط پرونده فوت کند، پول ما چه میشود؟
- در صورت فوت وکیل، قرارداد وکالت منفسخ (باطل) میشود. ورثه وکیل موظف هستند حقالوکاله را نسبت به کارهایی که هنوز انجام نشده، به شما برگردانند.
- آیا میتوانم وسط کار وکیلم را عزل کنم و پولم را پس بگیرم؟
- شما هر زمان که بخواهید میتوانید وکیلتان را عزل کنید (مگر اینکه وکالت بلاعزل داده باشید که در پروندههای دادگستری نادر است). اما پس گرفتن پول بستگی به توافق شما دارد. معمولاً وکیل حقالوکاله کارهای انجام شده تا آن تاریخ را برمیدارد و مابقی را باید مسترد کند.
- وکیلم میگوید قاضی با من لج کرده و برای همین باختیم، باید پولم را پس بدهد؟
- خیر. ادعای «لج کردن قاضی» معمولاً بهانه است. اما اگر واقعاً وکیل تمام تلاشش را کرده و لایحه مستدل داده باشد ولی دادگاه رای علیه شما صادر کند، وکیل مسئولیتی در قبال استرداد وجه ندارد.
- تفاوت حقالوکاله با هزینههای دادرسی چیست؟ آیا آنها هم پس داده نمیشوند؟
- هزینه دادرسی پولی است که به حساب دولت (قوه قضاییه) برای تمبر و ثبت دادخواست واریز میکنید. حقالوکاله دستمزد شخصی وکیل است. هیچکدام از این دو مورد در صورت شکست در پرونده عودت داده نمیشوند، مگر اینکه ثابت شود وکیل در پرداخت هزینهها تخلف کرده است.
- اگر قراردادی با وکیل ننوشته باشیم و شفاهی توافق کرده باشیم چه؟
- از نظر قانونی وکیل موظف است قرارداد کتبی تنظیم کند. اگر این کار را نکرده باشد خودش مرتکب تخلف انتظامی شده است. در صورت نبود قرارداد، حقالوکاله بر اساس تعرفه قانونی (آییننامه تعرفه حقالوکاله) محاسبه میشود و اگر بیشتر از تعرفه به او پرداخته باشید و مدرک پرداختی (مثل فیش واریزی) داشته باشید، میتوانید مازاد آن را پس بگیرید.